شكيبايى پيشه كند تا در جهان ديگر در نزد خداوند جايگاهى والاتر يابد . بديهى است اين طرز تفكر ، مردم را بىتحرك ، ستم‌پذير و بىعلاقه به زندگى بار مىآورد و آنها در برابر مشكلاتْ واكنشى از خود نشان نمىدهند . اما حقيقت اعتقاد به معاد چنين است كه آدمى اگر به وظايف دينى خود عمل كند ، از ثمرات و نتايج نيك آن در جهان ديگر بهره‌مند خواهد شد ، و گرنه مورد كيفر الاهى قرار خواهد گرفت . سه . شفاعت : يكى ديگر از نمونه‌هاى بارز انحراف فكرى مسلمانان ، برداشت نادرست آنان از شفاعت است . بسيارى از مسلمانان مىپندارند كه اگر رابطه انسان با خدا و پيامبر ( ص ) و خاندان بزرگوارش استوار باشد و به اصول عقايد نيز باور داشته باشد ، درصورت كوتاهى وى در انجام امور مذهبى و فروع دين ، شفاعت پيامبر و فرزندانش شامل حال او خواهد شد و در زمره بهشتيان قرار خواهد گرفت . بديهى است اين طرز تفكر گاه برخى از مسلمانان را در ارتكاب معاصى چنان گستاخ مىكند كه از انجام آن هيچ ابايى ندارند . حقيقت شفاعت در اسلام اين است كه خداوند به عده‌اى از پيامبران و مقربان درگاهش اجازه مىدهد براى نجات مردمى كه شرك نورزيده و روح سركشى در برابر خداوند نداشته و از روى « جهالت » مرتكب معاصى شده‌اند ، وساطت نموده ، از خداوند بخواهند كه آنها را مشمول رحمت خود قرار دهد . « 1 » 2 . استبداد و خودكامگى حكومت‌ها در جهان اسلام استبداد مانع پيشرفت تعاملات اجتماعى ازجمله روابط اقتصادى ، اجتماعى ، سياسى و فرهنگى مىشود . بررسى تاريخى تمدن اسلامى نشان مىدهد هر اندازه استبداد در جامعه كمتر بوده ، به همان ميزان جامعه بستر مساعدترى براى رشد و توسعه فرهنگ و تمدن به دست آورده است . يك . تعريف استبداد استبداد در لغت به‌معناى « يكه و تنها » و « به خودىخود به‌كارى پرداختن » و « به رأى خود عمل‌كردن » است . همچنين به آن حكومتى گفته مىشود كه فرمانروايان آن مقيد به قانون

--> ( 1 ) . همان ، ص 312 .